کد خبر: ۵۴۰۹۵۴
تاریخ انتشار: ۱۵ دی ۱۳۹۵ - ۰۱:۳۴
چرا بی‌توجه شده‌ایم؟
مسؤولیت پذیری افراد، امروزه به عنوان یک کلید واژه مهم در رشته‌های علوم انسانی از جمله علوم دینی، مدیریت، روان‌شناسی، جامعه‌شناسی، علوم سیاسی و... به کار رفته و هر یک از جنبه‌ای خاص بدان می‌پردازند.
مسؤولیت پذیری اجتماعی (Social – Responsibility) یکی از مفاهیم بنیادین در حوزهٔ علوم اجتماعی و جامعه‌شناسی است که ارتباط تنگاتنگی با مبحث فرهنگ دارد. در یک تعریف علمی از مسؤولیت پذیری اجتماعی، می‌توان گفت، شایستگی است که ما را قادر می‌سازد مراقب تلاش‌های کاری خود باشیم و در راه علائق دیگران و گروه‌هایی خدمت کنیم که خارج از حیطه نیازهای فردی، اهداف، و نگرانی‌های ما قرار دارند.

 مسؤولیت پذیری از جمله مفاهیمی است که همواره درباره انسان گفته می‌شود، به محض این‌که از انسان و رفتارش سخن گفته می‌شود این مفهوم نیز برجسته می‌گردد. هر فردی که در محیط خویش، صرف نظر از هر محیطی، زندگی می‌کند، ناگزیر به نحوی با این مفهوم سرو کار دارد.‌گاه نسبت به خانواده‌اش و زمانی به جامعه و در همه احوال مسئول رفتار خود می‌باشد. انسان حتی نسبت به حیوانات و محیط زیست نیز مسئول است. بی‌توجهی به این مفهوم به گونه‌ای انسان را دچار خودخواهی کرده و پیوند خویش را در رابطه با عناصر و عواملی که به نحوی در سرنوشتش مؤثرند سست می‌نماید. مسؤولیت پذیری افراد، امروزه به عنوان یک کلید واژه مهم در رشته‌های علوم انسانی از جمله علوم دینی، مدیریت، روان‌شناسی، جامعه‌شناسی، علوم سیاسی و... به کار رفته و هر یک از جنبه‌ای خاص بدان می‌پردازند.

 اگر چه همه کشور‌ها در جهت نهادینه کردن مفاهیمی چون مسؤولیت پذیری در اجتماع هستند ولی برخی از کشور‌ها از جمله آمریکا و کشورهای اتحادیه اروپا بخصوص کشورهای شمال اروپا از جمله نروژ و فنلاند و... در این حوزه پیشرو هستند و جالب است که بدانیم که در ۳۰ ساله گذاشته بسیاری از کشورهای اروپایی در حوزه مسؤولیت پذیری اجتماعی در بنگاه‌ها و شرکت‌ها هم ورود پیدا کرده‌اند.

مسؤولیت پذیری یکی از مبانی پیشرفت در کشورهای امروزی تلقی می‌شود و عدم آن در برخی از کشور‌ها به معنای این است که کشور فرضی هنوز در حاشیه پیرامونی قرار دارد و در مدار پیشرفت‌های اجتماعی و فرهنگی قرار نگرفته است. در نوشتار پیش روی، ضمن تبیین مفهوم مسؤولیت پذیری به بیان شاخص‌های آن خواهیم پرداخت و در یادداشت‌های بعدی به بررسی مصادیق و کارویژه‌های آن در کشورهای مترقی که در این حوزه پیش رو هستند خواهیم پرداخت.

آنچه از عبارت مسؤولیت پذیری در زندگی روزمره و در جوامع بشری برداشت می‌شود، می‌توان این برداشت آزاد را داشت که مسؤولیت همانا پاسخگویی و یا به عهده گرفتن کاری است. مسؤولیت و پذیرش آنکه مفاهیم کلیدی مسؤولیت پذیری را به وجود می‌آورد یک شاخص انتسابی و یا ارثی برای فرهنگ، قومی و یا جغرافیایی قابل تعریف نیست بلکه در روند درست و معیاری رشد انسان‌ها بوجود آمده، وابستگی اجتماعی را نشان می‌دهد؛ یعنی در نظامی که کار می‌کنیم، در اجتماعی که زندگی می‌کنیم جهت پیشبرد امورات همه به شکلی از اشکال چه در چارچوب قانون و چه از لحاظ اجتماعی در برابر یکدیگر پاسخگو هستیم.

تامل در بعد دوم این مسئله از اهمیت بیشتری برخوردار است و آن بعد اجتماعی است. همین احساس پاسخگویی و موجودیت میزان و معیارات معین در فعالیت‌های انسانی، عامل اساسی پیشرفت در کار و زندگی مردم بوده، باعث رشد و پیشرفت جامعه می‌گردد.

بسیاری از جامعه‌شناسان و صاحب نظران علوم اجتماعی بر این باور هستند که جامعه ایرانی در گذر از جامعه سنتی به مدرنیته آسیب‌های بسیاری را تحمل کرده است و در اثر این حرکت در چند دهۀ اخیر تمامی زیر بناهای اساسی و حیاتی کشور دچار مشکل شده است و در این میان فرهنگ مسؤولیت پذیری و احترام به قانون نیز در بنیاد صدمه خورده است.

امروزه آسیب‌های اجتماعی فراوانی جوامع انسانی از جمله جامعه ایران را تهدید می‌کند که اگر به آسیب‌های توجه نشود تبدیل به بحران اجتماعی خواهد شد. توجه به این مسئله در رویکرد دولتی و مردم قابل تفسیر است. آنچه مربوط به دولت است در بحث وظایف و وضع قوانین و... بیان می‌شود و آنچه مربوط به مردم است و شاکله بحث ما را تشکیل می‌دهد مربوط به مقوله مسؤولیت پذیری است که در ادامه مفصل بدان خواهیم پرداخت.

باید به این موضوع توجه داشت، زمانی که در جامعه اختلالاتی پدید آید (نظیر آسیب‌های اجتماعی از جمله، اعتیاد، فقر، بیکاری و...) که تعادل عمومی، عملکرد بهنجار و معمول حیات اجتماعی را به مخاطره افکند، سخن از بحران اجتماعی پیش می‌آید. زمانی که بحران اجتماعی فقط جزئی از جامعه را فرا می‌گیرد و یا با مسائل اجتماعی خاص در ارتباط است، جزئی خوانده می‌شود. زمانی بحران اجتماعی عمومی خواهد بود که بر مجموع ساخت‌ها و نهادهای جامع، به لحاظ تاخیر و عدم تطابق آن‌ها با انتظارات موجود در باب پیشروی یک جامعه جدید و مترقی اثر بگذارد. در این صورت شاهد نابسامانی عمومی و بی‌تعادلی فراگیر در جامعه خواهیم بود که گسست نظم و پیدایی دگرگونی‌های اجتماعی بنیادی را قابل پیش بینی می‌کند.

یک بحران اجتماعی عمومی ناشی از آن است که جامعه توانایی سازمان یابی و حفظ نظم اجتماعی را ندارد و فاقد نیرویی درونی برای حل مسائل مرتبط با تطور و توسعه است. با این همه، اگر یک نیروی اجتماعی غالب و موافق دگرگونی‌ها و هدایت آنان وجود داشته باشد و اصلاحات اجتماعی ضروری در مواقع لزوم صورت گیرند، چنین بحران‌های اجتماعی قابل کنترل و هدایت هستند.

همانگونه که اشاره کردیم، آسیب‌های اجتماعی با تک تک افراد جامعه در ارتباط است. از این رو احساس مسؤولیت و به عبارت دیگر، مسؤولیت پذیری اعضای جامعه در خصوص دیگر همنوعان نقش تعیین کننده‌ای در این موضوع دارد. در این خصوص آمارهای بسیار نگران کننده منتشر می‌شود به گونه‌ای که در جامعه ایران، در شاخص نیکوکاری که به شاخص مسؤولیت اجتماعی کمی نزدیک است، در بین ۱۶۱ کشور رتبه ۹۱ را داریم و در بین ۱۵۱ کشور دنیا در حوزه توسعه مسؤولیت‌های اجتماعی رتبه 90 داریم.

در ادامه بحث شاخصه کمک کردن را درجوامع غربی براساس نظر سنجی هورتولانوس. ار. پی (Hortulanus. r. p) در کتاب انزوای اجتماعی در جامعه (Social isolation in modern society) بررسی می‌کنیم. رلوف هورتولانوس استاد ارشد جامعه‌شناسی شهرری در دپارتمان علوم اجتماعی میان رشته‌ای در دانشگاه اوتراخت هلند و انجا مشیلز در دپارتمان علوم اجتماعی میان رشته‌ای در دانشگاه اوتراخت استاد فلسفه و لودوین می‌وسن استاد روان‌شناسی این دانشگاه، در این بررسی تعدای زیادی از افراد جامعه از گروه‌های مختلف با اعتقاد و تفکرات مختلف را مورد بررسی قرار دادند و شاخصه کمک کردن به هم نوع را در یکی از آسیب‌های اجتماعی مورد توجه قرار دادند. جواب‌های که داده می‌شود بسیار مهم هستند.

در این بررسی، دو سوم پاسخ دهندگان بیان داشته‌اند که اگر در سلامت بودن یا نبودن، مشکل داشتن و یا نداشتن فرد دچار شک بشوند به یاری او می‌شتابند. ۱۵ درصد پاسخ دادند تا زمانی مطمئن نشوند اقدامی انجام نخواهند داد. ۱۴ درصد معتقدند که فرد صاحب مشکل باید نشان دهد مشکل دارد و تعداد اندکی نسبت به این موضوع بی‌تفاوت بودند و بیان داشتند برایشان چندان موضوعیت ندارد.

سوال شونده گان در جواب به این سوال که بعد از اینکه این خدمت را انجام دادی چه حسی پیدا کردی؟ اکثریت احساس خوشحالی و رضایت داشتند. همچنین حدود ۹۹درصد بیان داشتند که این کمک را از صمیم قلب انجام داده‌اند. بار- آن معتقد است افراد مسؤولیت پذیر در جامعه، «قادرند برای دیگران و همراه با آن‌ها کاری را انجام دهند، دیگران را بپذیرند، همگام با وجدانیات خود حرکت نمایند، و قوانین اجتماعی را رعایت نمایند.

این افراد به حساسیت‌های مربوط به روابط میان فردی احترام گذاشته و قادر به پذیرش سایر افراد هستند و از استعدادهای خود در راه صلاح جمع بهره می‌گیرند، نه اینکه فقط به صلاح خودشان فکر کنند. افرادی که نقصانی در این شایستگی دارند، ممکن است نگرش‌های ضداجتماعی را تصدیق کنند، در برابر سایرین، آزاردهنده عمل نمایند و پیوسته به دنبال بهره گرفتن از سایر افراد باشند».
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر: