گیاهان دارویی ظرفیت بیمار مازندران - رضا غلامی*
چهارشنبه 20 دی 1396

با پیشرفت تکنولوژی و گسترده تر شدن هر روزه دامنه تحقیقات و پژوهش های محققان در تمامی رشته های علمی از جمله داروسازی از یکسو و از سوی دیگر شیوع و بروز انواع بیماری های نوظهور که برای بسیاری از آنها هنوز راه درمانی پیش روی محققان و پزشکان وجود ندارد، توجه به گیاهان دارویی به عنوان یکی از منابع اولیه در این صنعت، ضروری است.
کشور ما به دلیل تنوع زیستی دارای حدود هشت هزار گونه گیاهی است که در حدود دوهزار و 500 گونه آن می تواند مصرف دارویی داشته باشد و نکته قابل اهمیت این است که یکهزار و 800 گونه از این تعداد خاص ایران هستند.
استان مازندران دو میلیون و 300 هکتار مساحت دارد که 470 هزار هکتار آن زیر کشت اراضی کشاورزی برای کشت بیش از 74 نوع محصول زراعی و باغی است.
همچنین در مازندران بیش از 2 هزار گونه گیاهان دارویی خودرو از جلگه تا قله های استان می روید. اما سهم گیاهان دارویی در عرصه کشت و رویش در این استان پهناور حدود 800 هکتار است که سالانه حدود یکهزار و 112 تن از تنها 34 گونه گیاه دارویی برداشت دارد و این در حالی است که یکهزار و 300 نوع گیاه دارویی شناخته شده در مازندران زراعی و قابل کشت است و متاسفانه جایگاه استان مازندران در عرصه برداشت گیاهان دارویی رتبه 12 کشور است.
آنچه مسلم است به عرصه گیاهان دارویی به عنوان طلایی روئیدنی در این استان سبزه خیز با توجه به قابلیت های عظیم آن به طور شایسته پرداخته نشده و این در حالی است که استان مازندران را پایتخت رشد و برداشت گیاهان دارویی چون گل گاوزبان می شناسند و گیاهان گران بهایی چون باریجه در نقاطی از این استان قابل برداشت است.
با توجه به شرایط کم آبی در کشور توجه به این نکته ضروری است که گیاهان دارویی اغلب به صورت دیم و در شرایط اقلیمی نامناسب نیز قابل کشت هستند و از سویی اراضی قابل کشت بایر نیز در این استان وجود دارد که در اختیار اداره منابع طبیعی است و با درخواست سرمایه گذاران و فارغ التحصیلان کشاورزی قابل واگذاری به متقاضیان است.
شناخت بازار و انتقال آن به بخش تولید، توسط دست اندرکاران جهاد کشاورزی و مسئولان ذیربط نیز نکته ای است که پرداختن به آن می تواند کارگشا باشد.
از سویی بی شک ارتفاعات، دامنه ها و جلگه های حاصلخیز این پهنه انواع بسیار بیشتری از این دسته روییدنی های طبیعی را در خود دارد که شناسایی و برداشت و فرآوری آنها حتی اگر بتواند کوچکترین روزنه جدیدی در داروسازی ایفا کند، خود ارزشی فراوان دارد.
البته در برداشت این گیاهان نیز باید به چاقوی دو لبه برداشت توجه داشت چرا که برداشت بی رویه و غیرفنی نیز علاوه بر تخریب زیستگاه های طبیعی می تواند موجب انقراض گونه های نادر و کمیاب شود بنابراین برداشت نیز باید براساس اصول و ضوابطی باشد.
هم اکنون 11 شرکت در زمینه گیاهان دارویی در استان مازندران فعالند که از این تعداد 4 شرکت در زمینه فرآوری و بسته بندی محصولات فعالیت دارند و قرار است در آینده یک شرکت در زمینه گلاب و عرقیات با مشارکت بخش خصوصی در منطقه دودانگه ساری شروع به فعالیت کند.
از حدود سه سال قبل تنها یک واحد دارای مجوز قانونی از وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی و جهاد کشاورزی در مازندران راه‌اندازی شده که نسبت به فرآوری انواع گیاهان دارویی شامل انواع دم نوش گیاهی، اسانس و عرقیات به شکل صنعتی اقدام کرده است.
اما احداث کارخانجات داروسازی بویژه با برخورداری از واحد جدید الظهور'تحقیق و توسعه' که در حال حاضر در بیشتر شرکت های صنعتی کشورهای توسعه یافته به صورت جدی به عنوان بخشی اساسی از یک واحد صنعتی جاافتاده، می تواند بحث های تحقیقی و عملیاتی در زمینه کشف و برداشت گیاهان دارویی و تبدیل به داروهای گیاهی با پیوست اشتغالزایی را عملی سازد.
توجه به ظرفیت های استان در عرصه گیاهان دارویی در ابعاد مختلف آنگونه که شایسته جایگاه این استان است، با توجه به جایگاه این پتانسیل در بخش اقتصادی دنیای جدید که حتی آن را به عنوان صنعتی ارزآور و جایگزین نفت می دانند، بی شک ضرورتی است که از نگاه مسئولان و مردم نباید پنهان بماند.
گل گاوزبان، آویشن، گزنه، پونه و پونه کوهی (در زبان بومی پِتنیک)، بیدمشک، بابونه، بومادران، گلپر، رنجبویه، رزماری از مهمترین گونه های گیاهان دارویی در مازندران به حساب می آیند که با وجود گسترش صنعت در این حوزه ، همچنان به صورت خودرو و یا سنتی کشت و برداشت می شود.
*خبرنگار مرکز ساری

,ایرنا